Özgüven Nasıl Kazanılır? 7 Etkili Psikolojik Yöntem
Bir ortama girdiğinde herkesin seni değerlendirdiğini düşünüyor, düşüncelerini dile getirmeden önce defalarca tartıyor veya bir işe başlamadan önce başarısız olacağından endişeleniyor olabilirsin. Belki de aslında yapabileceğin şeylerden bile kendinden emin olmadığın için uzak duruyorsun.
Böyle durumlarda insanın aklına şu soru geliyor: Özgüven nasıl kazanılır? Kendine güvenmek doğuştan gelen ve bazı insanlarda bulunan, bazılarında ise hiç olmayan bir özellik mi? Yoksa zaman içinde geliştirilebilir mi?
Özgüven, kendimizi, yeteneklerimizi ve kararlarımızı nasıl değerlendirdiğimizle yakından ilişkilidir. Kendine güvenmek, her şeyi başaracağına inanmak veya hiçbir zaman hata yapmamak anlamına gelmez. Asıl mesele, her konuda yeterli olmayabileceğini kabul ederken de kendine bir şans verebilmektir.
Özgüvenini geliştirmek istiyorsan önce kendine bakışını anlamak, ardından günlük hayatında küçük ama sürdürülebilir adımlar atmakla başlayabilirsin.
Özgüven nedir?
Özgüven, kişinin kendi becerilerine, kararlarına ve bir durumla başa çıkabilme kapasitesine duyduğu güvendir. Ancak özgüven ile öz değer aynı şey değildir.
Özgüven, belirli bir durumda bir işi yapabileceğine inanmakla ilgili olabilir. Öz değer ise başarılarından, görünüşünden veya başkalarının onayından bağımsız olarak kendini değerli görebilmenle ilişkilidir.
Örneğin işinde başarılı olan bir kişi, sosyal ortamlarda kendini ifade ederken zorlanabilir. Başka biri insan ilişkilerinde rahat olduğu halde iş hayatında aldığı kararları sürekli sorgulayabilir.
Bu nedenle özgüven her alanda aynı düzeyde olmayabilir. Kendine güvendiğin alanlar kadar zorlandığın alanların da olması oldukça doğaldır.
Özgüven eksikliği neden olur?
Özgüven nasıl kazanılır eksikliğinin tek bir nedeni yoktur. Kişinin geçmiş deneyimleri, içinde bulunduğu çevre, kendisiyle kurduğu içsel diyalog ve yaşadığı güncel olaylar kendine güvenini etkileyebilir.
1. Sürekli eleştirilmek
Çocukluk döneminde sık sık eleştirilen, başkalarıyla kıyaslanan veya yaptığı şeyler yeterli bulunmayan bir kişi, zamanla kendisini de aynı şekilde değerlendirmeye başlayabilir.
Örneğin sık sık “Daha iyisini yapabilirdin” mesajını alan biri, başarılı olduğunda bile yaptığı işin eksik taraflarına odaklanabilir. Başarılarını yeterli görmezken küçük hatalarını büyütebilir.
Ancak geçmişte yaşanan deneyimler, kişinin gelecekte kendisini nasıl değerlendireceğini kesin olarak belirlemez. Bu düşünce biçimlerini fark etmek ve değiştirmek mümkündür.
2. Hata yapmaktan ve başarısız olmaktan korkmak
Bazı insanlar bir işe başlamadan önce her şeyin yolunda gitmesini ister. Hata yapma ihtimali olduğunda ise kendilerini yetersiz hissedeceklerini veya başkalarının gözünde değer kaybedeceklerini düşünürler.
Bu nedenle yeni bir işe başlamak, fikir belirtmek veya bir fırsatı değerlendirmek zorlaşabilir.
Kişi hata yapmaktan kaçındıkça kısa süreli bir rahatlama yaşayabilir. Ancak yeni deneyimler kazanamadığında kendi becerilerine duyduğu güveni geliştirme fırsatını da kaçırabilir.
3. Kendini başkalarıyla kıyaslamak
Özgüven nasıl kazanılır? Başkalarının başarılarını, ilişkilerini, görünüşlerini veya yaşam koşullarını kendi hayatımızla karşılaştırmak kendimize bakışımızı etkileyebilir.
Özellikle sosyal medyada insanların hayatlarının yalnızca seçilmiş anlarını gördüğümüzde, kendimizi sürekli geride kalmış gibi hissedebiliriz.
Bu kıyaslamalarda başkalarının güçlü yönlerini kendi eksik gördüğümüz taraflarımızla karşılaştırmak, kendimizle ilgili daha olumsuz sonuçlara ulaşmamıza neden olabilir.
4. Başkalarının onayına fazla ihtiyaç duymak
Bir karar vermeden önce herkesin fikrini almak, kendi düşüncelerimizi dile getirmeden önce karşı tarafın tepkisini hesaplamak veya eleştirilmemek için isteklerimizden vazgeçmek kendimize duyduğumuz güveni zorlayabilir.
Başkalarının görüşlerini önemsemek doğaldır. Ancak kendi değerimizi sürekli başkalarının onayına göre belirlediğimizde, kararlarımızın sorumluluğunu almak giderek zorlaşabilir.
Özgüven nasıl kazanılır? İşe yarayabilecek 7 yöntem
Özgüven geliştirmek için bir anda tamamen değişmen veya her durumda rahat hissetmen gerekmez. Küçük davranışlarla başlayabilir, zaman içinde kendine ilişkin değerlendirmelerini yeniden şekillendirebilirsin.
1. Kendinle konuşma biçimini fark et
Kendimize söylediğimiz cümleler, yaşadığımız olayları nasıl yorumladığımızı etkileyebilir.
Bir hata yaptığında “Ben zaten hiçbir şeyi beceremiyorum” diye düşünüyor olabilirsin. Ancak tek bir hatadan yola çıkarak kendin hakkında genel bir sonuca ulaşmak, yaşanan durumu olduğundan daha olumsuz değerlendirmen anlamına gelebilir.
Böyle anlarda kendine şu soruları sorabilirsin:
- Bu düşüncem bir gerçeği mi anlatıyor, yoksa o anki duygumu mu?
- Aynı hatayı yapan bir arkadaşıma da böyle konuşur muydum?
- Bu duruma daha dengeli ve gerçekçi nasıl yaklaşabilirim?
Örneğin “Ben bunu yapamam” yerine “Bu konuda henüz yeterince deneyimim olmayabilir, ancak öğrenebilirim” demeyi deneyebilirsin.
Amaç kendini sürekli olumlu cümlelerle ikna etmek değil, kendin hakkında daha adil bir değerlendirme yapmayı öğrenmektir.
2. Küçük hedeflerle başla
Özgüven nasıl kazanılır? Kendine güvenmek için büyük başarılar elde etmeyi beklemek zorunda değilsin. Günlük hayatta tamamladığın küçük adımlar da yapabileceklerine ilişkin deneyim kazanmanı sağlayabilir.
Topluluk önünde konuşmakta zorlanıyorsan önce küçük bir grupta fikrini paylaşabilirsin. Yeni bir işe başlamaktan çekiniyorsan ilk adımı belirleyip yalnızca ona odaklanabilirsin.
Burada önemli olan, kendini bir anda zorlayarak sınırlarını aşmaya çalışmak değil, yönetilebilir zorluklarla karşılaşmaya gönüllü olmaktır.
Her küçük adımın ardından kendine şunu sorabilirsin: “Bu deneyim bana ne öğretti?”
Böylece yalnızca sonucu değil, gösterdiğin çabayı ve öğrendiklerini de değerlendirmeye başlarsın.
3. Hata yapmayı kişiliğinle ilişkilendirme
Bir konuda başarısız olmak, başarısız bir insan olduğun anlamına gelmez. Bir hata yapmak da yetersiz olduğunun kanıtı değildir.
Ancak kendine güvenmekte zorlandığında, yaşadığın olumsuz bir deneyimi tüm kişiliğine genelleştirebilirsin.
Örneğin bir iş görüşmesinde heyecanlandığında “Ben kendimi hiç ifade edemiyorum” sonucuna ulaşabilirsin. Oysa daha dengeli bir değerlendirme, o görüşmede heyecanlandığını ve bazı şeyleri istediğin gibi anlatamadığını kabul etmektir.
İkinci yaklaşım, üzerinde çalışabileceğin somut bir durum tanımlar. İlk yaklaşım ise kendini değişmez bir özellik üzerinden yargılamana neden olur.
Kendine güvenmek, hata yapmayacağına inanmak değil; hata yaptığında da öğrenebileceğini bilmektir.
4. Başarılarını küçümsemeyi bırak
Özgüven nasıl kazanılır? Bazı insanlar elde ettikleri başarıları şansa, başkalarının yardımına veya koşulların uygun olmasına bağlarken başarısızlıklarını tamamen kendilerine mal eder.
Örneğin bir işi iyi tamamladığında “Zaten kolaydı” diye düşünebilir, küçük bir aksilikte ise “Ben bu işte iyi değilim” sonucuna ulaşabilirsin.
Bu yaklaşım, kendinle ilgili değerlendirmelerinde dengeli olmanı zorlaştırır.
Gün sonunda başardığın üç küçük şeyi yazmayı deneyebilirsin. Bunların büyük başarılar olması gerekmez. Ertelediğin bir işi tamamlamak, zorlandığın bir konuda soru sormak veya ihtiyaç duyduğunda yardım istemek de bunlara örnek olabilir.
Amaç kendini olduğundan daha başarılı görmek değil, gerçek başarılarını da başarısızlıkların kadar fark edebilmektir.
5. Herkesin seni beğenmek zorunda olmadığını kabul et
Kendine güvenmek, herkes tarafından sevilmek veya her ortamda kabul görmek anlamına gelmez.
Bazen bir düşüncen başkalarının düşüncelerinden farklı olabilir. Bazen verdiğin karar birini memnun etmeyebilir. Bazen de ne kadar çabalarsan çabala, bir kişi seninle aynı fikirde olmayabilir.
Bunların yaşanması, yanlış bir insan olduğun anlamına gelmez.
Başkalarının görüşlerini dinlemek ve gerektiğinde davranışlarını gözden geçirmek önemlidir. Ancak sırf eleştirilmemek için sürekli kendinden ödün vermek, zamanla kendi ihtiyaçlarını ve tercihlerini göz ardı etmene neden olabilir.
Kendi düşüncelerini saygılı bir biçimde ifade etmek, istemediğin bir şeye hayır demek ve gerektiğinde farklı görüşleri kabul etmek özgüvenini destekleyebilecek davranışlardır.
6. Kendini başkalarıyla değil, kendi gelişiminle karşılaştır
Herkesin başlangıç noktası, deneyimleri ve yaşam koşulları farklıdır. Başka birinin geldiği noktayı kendi yolculuğunun ölçütü haline getirdiğinde, kendi ilerlemeni fark etmek zorlaşabilir.
Bunun yerine kendine şu soruları sorabilirsin:
- Bir süre önce zorlandığım hangi konuda artık daha rahatım?
- Geçmişte yapmaktan çekindiğim halde şimdi deneyebildiğim bir şey var mı?
- Hangi becerimi geliştirmek istiyorum?
- Bunun için bu hafta atabileceğim en küçük adım ne?
Bu sorular, dikkatini başkalarının ne yaptığına değil, kendi gelişimine yöneltmene yardımcı olabilir.
7. Özgüven nasıl kazanılır? Rahatsızlık hissetsen de küçük adımlar at
Özgüven nasıl kazanılır? Kazanmak için önce tamamen hazır hissetmen gerektiğini düşünebilirsin. Ancak bazı durumlarda güven duygusu, harekete geçmeden önce değil, deneyim kazandıkça gelişir.
Örneğin bir toplantıda konuşmak istiyorsan heyecanın tamamen geçmesini beklemek yerine kısa bir katkıda bulunmayı deneyebilirsin. Yeni insanlarla tanışmak istiyorsan ilk konuşmayı başlatmak için küçük bir hedef belirleyebilirsin.
İlk denemende zorlanman, bu davranışı hiçbir zaman yapamayacağın anlamına gelmez.
Kendine uygun bir hız belirlemek, küçük adımları tekrarlamak ve deneyimlerinden öğrenmek önemlidir. Amaç korkuyu tamamen ortadan kaldırmak değil, korku varken de kendi ihtiyaçların doğrultusunda hareket edebilmektir.
Özgüven eksikliği nasıl anlaşılır?
Özgüven eksikliği her insanda aynı şekilde görülmez. Bazı kişiler kendilerini ifade etmekte zorlanırken bazıları sürekli başarılı olmak zorunda hissedebilir.
Günlük hayatta şu durumlar dikkat çekebilir:
- Karar verirken sürekli başkalarının onayını aramak.
- Hata yapma ihtimali nedeniyle yeni şeylerden kaçınmak.
- Başarılarını küçümsemek ve eksiklerine yoğunlaşmak.
- Eleştirileri kişisel bir yetersizlik göstergesi olarak algılamak.
- Başkalarıyla kıyaslama yaptığında kendini değersiz hissetmek.
- Kendi ihtiyaçlarını dile getirmekte zorlanmak.
- Başarılı olsan bile yeterince iyi olmadığını düşünmek.
Bu belirtilerden birini veya birkaçını yaşamak tek başına psikolojik bir bozukluğun göstergesi değildir. Önemli olan bu düşünce ve davranışların ne kadar sık yaşandığı ve yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.
Özgüven nasıl kazanılır geliştirmek ne kadar sürer?
Özgüven nasıl kazanılır? Geliştirmek için herkes için geçerli, belirli bir süre yoktur. Bazı durumlarda küçük deneyimler kısa sürede fark yaratabilirken uzun süredir devam eden kendinden şüphe etme ve yetersizlik düşüncelerini değiştirmek daha fazla zaman alabilir.
Gelişim sürecinde zaman zaman yeniden zorlanmak da mümkündür. Yeni bir ortama girdiğinde, eleştirildiğinde veya beklediğin sonucu alamadığında kendine güvenin azalabilir.
Bu durum, bugüne kadar kaydettiğin ilerlemenin kaybolduğu anlamına gelmez.
Önemli olan kendine güvenini her koşulda aynı seviyede tutmak değil, zorlandığında kendine nasıl yaklaştığını ve yeniden nasıl adım atabildiğini öğrenmektir.
Özgüven nasıl kazanılır? Eksikliği için psikolojik destek ne zaman alınmalı?
Kendine güvenmekte zorlanmak zaman zaman herkesin yaşayabileceği bir durumdur. Ancak kendinle ilgili olumsuz düşünceler günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyor, sosyal ortamlardan uzaklaşmana neden oluyor veya iş, eğitim ve ilişkilerinde sürekli engeller yaratıyorsa psikolojik destek almayı düşünebilirsin.
Psikolojik danışmanlık sürecinde kendinle ilgili yerleşmiş düşünceler, geçmiş deneyimlerin bugünkü etkileri ve kaçınmana neden olan durumlar üzerinde çalışılabilir. Böylece yalnızca özgüvenini artırmaya değil, kendinle daha dengeli ve destekleyici bir ilişki kurmaya da odaklanabilirsin.
Destek almak için kendini çok kötü hissetmeyi veya sorunlarının dayanılmaz hale gelmesini beklemek zorunda değilsin.
Sonuç: Özgüven, kendine şans vermekle gelişir
Özgüven nasıl kazanılır sorusunun tek bir cevabı yoktur. Kendine güvenmek; düşüncelerini fark etmek, hatalarını kişiliğinin tamamı olarak görmemek, küçük adımlar atmak ve başkalarının değerlendirmelerinden bağımsız bir öz değer geliştirmekle yakından ilişkilidir.
Her zaman emin hissetmen veya her durumda başarılı olman gerekmez. Bazen heyecanlanabilir, hata yapabilir ya da bir konuda yeterli olmadığını düşünebilirsin.
Bütün bunlara rağmen denemeye devam edebilmek, kendine öğrenme alanı tanımak ve ihtiyaçlarını önemsemek özgüvenini geliştirmenin önemli parçalarıdır.
Kendine güvenmek, kendinden hiçbir zaman şüphe etmemek değil; şüphe duyduğunda bile kendine bir şans verebilmektir.
İlgili yazılar
Kaynaklar
- NHS – Raising low self-esteem: https://www.nhs.uk/mental-health/self-help/tips-and-support/raise-low-self-esteem/
- Centre for Clinical Interventions – Self-Esteem Resources: https://www.cci.health.wa.gov.au/Home/Resources/Looking-After-Yourself/Self-Esteem
- Oxford Health NHS Foundation Trust – Boost your self-esteem: https://oxfordhealth.nhs.uk/camhs/self-care/mental-health/self-esteem/
Özgüven nasıl kazanılır?
Klinik Psikolog Sevde Türk Göktaş
Mimaroba Mahallesi Mustafa Kemal Bulvarı
Demir Plaza No:18 D/6
34500 Büyükçekmece / İstanbul
