Terk edilme korkusu, kişinin bir ilişki içinde ya da yakın bağ kurduğu birinde “bırakılacağım” beklentisiyle yoğun kaygı yaşamasıdır. Kişi bazen somut bir işaret olmadan bile uzaklaşma ihtimalini gerçek gibi algılar. Bu algı, ilişkide güven duygusunu zayıflatır. Zihin sürekli tehdit arar. Duygular hızlı yükselir. Kişi kontrolü kaybetmekten korkar.
Bu korku her zaman “sevgi” ile ilgili görünmez. Çoğu zaman “değer” ile ilgilidir. “Beni seçmezler” düşüncesi devreye girer. “Yeterli değilim” inancı eşlik eder. Böylece terk edilme korkusu, kişinin ilişkiyi sakin yaşamasını zorlaştırır. Yakınlık ister. Aynı anda yakınlıktan çekinir. Bu ikilik kişiyi yorar.
Terk Edilme Korkusu Neden Ortaya Çıkar?
Terk edilme korkusu genellikle bağlanma deneyimleriyle güç kazanır. Çocuklukta tutarsız ilgi, duygusal ihmal ya da ani ayrılıklar bu zemini oluşturur. Ayrıca yoğun eleştiri de etkiler yaratır. Kişi “sevilmek için mükemmel olmalıyım” diye düşünür. Geçmişte yaşanan travmatik ilişkiler de bu korkuyu besler. Aldatma, ani terk edilme veya değersizleştirilme buna örnek olur. Bunun yanında kayıp deneyimleri de etkili olur. Yas süreçleri, güven duygusunu kırabilir.
Bazen kişi bu korkuyu “aşırı hassasiyet” gibi yaşar. Bazen de “soğukluk” gibi gösterir. Çünkü zihin, acıyı önceden engellemek ister. Korunma stratejileri devreye girer. Bu stratejiler kısa vadede rahatlatır. Uzun vadede ilişkiyi zorlar.
Terk Edilme Korkusu Belirtileri Nelerdir?
Terk edilme korkusu farklı biçimlerde kendini gösterir. Bazı kişiler yoğun kıskançlık yaşar. Bazıları sürekli onay arar. Bazıları ise uzak durur. Yaygın belirtiler şunlardır:
-
- Mesajlara geç dönüşte aşırı kaygı
-
- “Benden sıkıldı” düşüncesinin hızlı yükselmesi
-
- Sürekli güvence isteme
-
- Ayrılık konuşmalarından kaçınma
-
- İlişkide sınır koymakta zorlanma
-
- Aşırı fedakârlık yapma
-
- Tartışmayı “bitti” gibi algılama
-
- Terk edilmemek için kontrol etme eğilimi
-
- Yakınlık artınca geri çekilme
Bu belirtiler ilişkiye göre değişir. Kişi bazen iş ilişkilerinde de yaşar. Arkadaşlıklarda da görülür. Hatta aile ilişkilerinde tetiklenir. Çünkü konu yalnızca romantik bağ değildir. Konu “bağ kaybı”dır.
İlişkilerde Terk Edilme Korkusu Nasıl Davranışa Dönüşür?
Korku yükselince kişi iki uçtan birine kayabilir. Bir uçta yapışma davranışı vardır. Kişi sık arar. Sık sorar. Sürekli yanında olmak ister. Diğer uçta kaçınma davranışı ortaya çıkar. Kişi mesafe koyar. Soğur. Bu kez karşı taraf “sevilmiyorum” diye düşünebilir. Döngü böyle büyür.
Bu süreçte iletişim zorlaşır. Çünkü kişi ihtiyacını net söylemek yerine sinyal verir. İma eder. Tepki gösterir. Karşı taraf da savunmaya geçebilir. Sonuçta ilişki, güven yerine kaygı üzerinden yürür. Bu da tükenmişlik yaratır.
Terk Edilme Korkusu ile Başa Çıkma Yolları
Bu korkuyla başa çıkarken ilk adım, duyguyu bastırmak değil tanımaktır. Kaygı yükseldiğinde kişi hemen davranışa geçmek isteyebilir. Aramak, mesaj atmak ya da geri çekilmek gibi tepkiler hızla ortaya çıkar. Oysa bu noktada durmak ve “Şu an ne hissediyorum?” sorusunu sormak denge sağlar. Duyguyu adlandırmak, yoğunluğu azaltır. Böylece kişi otomatik tepkiler yerine daha bilinçli adımlar atabilir.
Zamanla düşünce–duygu–davranış ilişkisini fark etmek önem kazanır. “Beni terk edecek” düşüncesi her zaman gerçeği yansıtmaz. Bu düşünce çoğu zaman geçmiş deneyimlerin bugüne taşınmış hâlidir. Kişi bu ayrımı fark ettikçe zihnin ürettiği senaryolarla gerçek durumu ayırt etmeyi öğrenir. Bu farkındalık, kaygının ilişkiyi yönetmesini engeller.
İlişkide sınır koyabilmek de sürecin önemli bir parçasıdır. Sürekli fedakârlık yapmak güveni artırmaz. Aksine kişinin kendini kaybetmesine yol açar. Kendi ihtiyaçlarını ifade edebilen kişi, ilişkide daha sağlam durur. Bu da karşı tarafa netlik sağlar. Sınırlar, uzaklaşma değil denge yaratır.
Son olarak, duygusal regülasyon becerileri güçlendikçe kişi ilişkide daha esnek davranabilir. Yakınlık arttığında kaçma ihtiyacı azalır. Mesafe oluştuğunda panik yükselmez. Böylece ilişki, korku üzerinden değil temas üzerinden ilerler. Bu süreç zaman ister. Ancak adım adım ilerledikçe terk edilme korkusu yaşamı yöneten bir tehdit olmaktan çıkar.
Ne Zaman Profesyonel Destek Alınmalı?
Terk edilme korkusu ilişkiyi tekrar tekrar sabote ediyorsa destek almak önem taşır. Kişi aynı döngüyü farklı ilişkilerde yaşıyorsa konu derinleşir. Yoğun kıskançlık ve kontrol varsa risk artar. Panik, öfke patlamaları ya da çökkünlük eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir. Terapi süreci, temel inançları görünür kılar. Ayrıca daha güvenli ilişki kurma becerilerini geliştirir.
Mimaroba’da bulunan kliniğimde bu konuyu profesyonel destekle ele alıyorum. Kişinin ilişkide güven duygusunu güçlendirmesine eşlik ediyorum. Destek almak ve randevu oluşturmak için benimle iletişime geçebilirsiniz.Terk edilme korkusu, bağlanma stilleri ve ilişki dinamikleriyle yakından ilişkilidir; konuyla ilgili ayrıntılı bilgiye aşağıdaki kaynaktan ulaşabilirsiniz:
